Cái tôi & sự vận hành của nó

Học viên Làm Hoà Quá Khứ đặt câu hỏi:

Em đang suy nghĩ về việc vận hành cái tôi, có phải mình không nên nuôi dưỡng cái tôi không ạ?

Nhưng nếu mình viết ghi nhận bản thân mỗi ngày thì cái tôi của mình cũng lớn. Vậy 2 điều này có nghịch nhau không ạ?

Và đôi khi em nghe chị Kathy nói “mình chẳng là ai cả, mình cũng không quan trọng tới thế”, ý nghĩa của điều này là gì ạ?

Kathy trả lời:

Cảm ơn câu hỏi của em.

Để trả lời câu hỏi này, trước hết mình cần hiểu cái tôi là gì đã.

1. Cái tôi là gì?

Cái tôi có thể nói đơn giản là ý thức cá nhân, và những đặc tính riêng biệt để phân biệt bản thân mình với thế giới xung quanh và với những cá nhân khác. Nó là trung tâm của mọi trải nghiệm, suy nghĩ và hành động của chúng ta, với sự ẩn chứa của các hệ giá trị, niềm tin và lý tưởng sống. Cái tôi có 2 loại: cái tôi bản ngã và cái tôi chân ngã.

2. Vì sao cần có cái tôi?

Con người cần có cái tôi để mình khác biệt với người khác, và nhờ ở chỗ khác biệt này mới tạo nên một xã hội phát triển. Nếu ai cũng như ai thì thế giới này là như zombie hoặc là robot, chỉ cần lập trình mà không cần sự chủ động sáng tạo.

– Nhưng nếu bám chấp vào cái tôi, thì sẽ không màng tới quy tắc đạo đức, pháp luật, mà sẽ làm mọi thứ chỉ để thoả mãn điều lợi cho mình mà gây hại cho chúng sinh và xã hội.

Ví dụ: mình muốn trở thành mẹ tốt nhưng mình không nỗ lực thay đổi bản thân, mà vì cái hình tượng đó nên mình đánh mắng con, áp đặt chồng.

Hoặc vì hình ảnh một người tu tập, mình phải tham gia các hội, đi thiền, rồi nói đạo lý, nhưng bên trong mình không thật sự tu, ở nhà cái gì cũng nổi nóng, vậy thì mình vừa làm hại đến gia đình, vừa đánh mất chính mình.

Nhưng có người vẫn luôn vì “cái danh hảo” mà cố che đậy đủ chuyện xấu.

3. Làm sao phân biệt được đang nuôi dưỡng cái tôi bản ngã hay chân ngã?

Mình ghi nhận mình mỗi ngày mục đích là giúp mình nâng cao động lực tự thân, hướng đến sự phát triển, trở nên tự tin hơn. Nhu cầu cơ bản của con người (trong 5 nhu cầu cơ bản của Maslow) là được công nhận. Khi mình ghi nhận bản thân, mình đang nuôi dưỡng vùng dễ chịu cho mình.

Nhưng nếu mình bám chấp vào vùng dễ chịu, mình làm không được, mà không dám đối diện, còn tìm ra nhiều lý do để bào chữa và ghi nhận mình, thì đó là đang nuôi dưỡng bản ngã.

Khi mình thấy nhu cầu công nhận xuất hiện, nếu người khác ghi nhận mình vui, chê mình mình buồn là chuyện đương nhiên. Nhưng sau cái vui, cái buồn đó là gì – thì sẽ quyết định là bản ngã hay chân ngã. Sau cái vui mình tiếp tục cố gắng chỉ để tiếp tục được khen thì mình thấy mệt lắm, là lúc bản ngã vận hành.

Khi người ta chê mình buồn, mình đâm ra ghét họ, ghim trong lòng, thù họ – vậy thì mình đang nuôi dưỡng bản ngã. Còn nếu mình nghe chê mình buồn, mình nhìn vào cái chê đó để sửa mình tốt hơn thì là chân ngã.

Cái tôi bản ngã có lớn lên hay không – không phụ thuộc vào việc mình đang làm – mà phụ thuộc vào việc mình có đang bám chấp vào cái mình đang làm không.

Ví dụ: minh viết những điều ghi nhận bản thân, mình thấy được nuôi dưỡng và mình tiếp tục tiến bước trong niềm vui. Và mình cũng ghi nhận người khác nhiều hơn để họ cũng tiến bước như mình. Chỗ này là chân ngã.

Còn mình viết để mình tự hào về bản thân – và rồi mình chê người khác, mình thấy mình giỏi hơn người khác, là lúc mình bám chấp vào “cái mình đang ghi nhận” để thể hiện với mọi người và so sánh, hơn thua với người khác. Chỗ này tạo ra chia rẽ nên sẽ là sự vận hành của bản ngã.

Bản ngã và chân ngã đều vận hành như nhau – dù mình bám chấp vào cái nào cũng là sự bám chấp, mà nơi nào có bám chấp là nơi đó có đau khổ.

4. Mình không là ai cả để mình có thể trở thành bất kỳ ai.

Be someone và be noone – thực chất đều vận hành như nhau.

– Be someone: mình định vị mình là coach thì mình sẽ ý thức, chọn niềm tin, hành động… để trở thành coach. Nhưng nếu mình chỉ đóng khung mình là coach, thì mình đang giới hạn bản thân có thể trở thành mentor, trainer hay bất kỳ đối tượng nào khác mà mình có thể trở thành. Vì là coach nên không cho lời khuyên mà trainer là cho lời khuyên nên mình ghét và anti trainer.

Hoặc mình ăn chay, mình chê hết những người ăn mặn. Mình tự giới hạn bản thân mình có thể giúp đỡ nhiều người hiểu hơn về việc tại sao ăn chay.

Nên mình định vị mình là ai, để mình làm sâu sắc bản thân mình, nhưng nếu mình bám chấp vào hình ảnh đó, mình sẽ giới hạn khả năng sáng tạo và phát triển của bản thân.

– Be no one: không phải không là ai là mình không là ai, mà là mình có thể bỏ hết mọi danh xưng, danh hiệu xuống, thì mình có thể linh hoạt trong tất cả vị trí.

Ví dụ: trong lớp LHQK, chị vừa làm trainer, coach, admin, người chụp hình, mentor và cả angelina. Khi mình bám chấp vào cái vai trò “tui là trainer” nên tui không làm mấy cái chuyện khác, thì mình đang giới hạn khả năng vô tận của mình và không linh hoạt để hỗ trợ team.

Mỗi người đến với thế giới này đều rất quan trọng và có ý nghĩa. Nhưng nếu mình cho rằng mình quan trọng, mình sẽ sinh tâm kiêu ngạo và ứng xử không lành mạnh: như bắt ai cũng phải quan tâm mình, chiều chuộng mình, yêu thương mình và nghe lời mình nói. Chỗ này mình cần thấy người ta cũng muốn như vậy thì sao?

– Thực tế nhìn lại: có người nào mà không thay thế được không?

Mình dù có là nhân viên giỏi nhưng mình đi thì công ty có sụp đổ không, mình chết thì gia đình mình có chết theo hết không => thấy chỗ này để hiểu mình cũng như người. Không ai giỏi hơn ai – ví dụ chị giỏi hơn em về coaching, nhưng em giỏi hơn chị về marketing vậy. Nên sẽ không dính mắc so sánh sao chị Kathy giỏi hơn em – em tệ quá, hoặc không kiêu ngạo: sao chị Kathy cái chỗ đó dễ ẹc mà nói hoài chả biết làm.

Vi tế ở chỗ: khi mình phấn đấu mình không là ai và phải ở phía chân ngã – là lúc mình đang dính mắc vào nó – đó cũng là lúc bản ngã đang vận hành.

Vì vậy, căn bản “be someone” và “be no one” – thực chất đều vận hành như nhau, một bên là đeo kiềng sắt và một bên là đeo kiềng vàng, cái nào cũng nặng nề như nhau vậy. Mà kiềng sắt thì tháo ra dễ dàng hơn, chứ kiềng vàng thì tham đắm lắm!

Cuối cùng, vẫn là chú tâm quan sát để nhìn rõ sự thật là gì!

Happy You, Happy Life,

Kathy Vo.

———-

Làm Hoà Quá Khứ là nơi bạn có thể đặt bất kỳ câu hỏi nào trong hành trình phát triển bản thân hay tiến hoá tâm linh. Luôn có câu trả lời để giúp bạn đi đúng hướng.